blak - białe dno jeziora powstałe wskutek osadzania się wapiennego osadu pochodzenia organicznego, zwanego gytią. Dobrym przykładem blaku jest dno Jeziora Białego (wigierskiego). Blakiem nazywano także oczyszczone z trzęsawiska zatoczki jezior o zabagnionych brzegach dla umożliwienia dojścia do wody

bezdenek - jezioro o trudno dostępnych brzegach i dużej głębokości. Przeważnie nazwa ta odnosi się do sucharów. Jezioro Mozguć, suchar przy północnym brzegu Wigier, bywa nazywane Bezdenkiem

borowiak - mieszkaniec wsi puszczańskich (Sernetki, Studziany Las, Giby). Zajęcia mieszkańców tych wsi od pokoleń wiążą się z borem, obróbką drzewa i innymi działami gospodarki leśnej

buchta - popularna w okolicach Wigier nazwa zatoki. Przyjmowana czasem w opracowaniach naukowych jako element starego, miejscowego nazewnictwa. Jest to osobliwość regionalna. Pochodzi od niemieckiego słowa Bucht - zagięcie

burka - długi zimowy płaszcz z grubego, samodziałowego sukna sięgający ziemi. Podczas dużych mrozów przykrywano nią także konie na postoju. dwojaki - podwójne naczynie gliniane, służyło do przynoszenia obiadu dla pracujących na polu

dzieżka - gliniany garnek, służył do przechowywania mleka, tłuszczu itp.

guńka - tkanina użytkowa będąca rodzajem kapy służącej do nakrywania łóżek, siedzeń na wozie i koni na postoju. W zużytej guńce noszono świniom zielsko i plewy

gytia - osad wapienny pochodzenia organicznego wyściełający dno niektórych akwenów, np. Jeziora Białego i Zatoki Bielańskiej Wigier

jątka - belka łącząca krokwie w drewnianych domach jegla, jeglaska - świerk, choinka

kakory - zawijańce, rodzaj pieczonych w piekarniku naleśników. W rozwałkowane ciasto mączno - kartoflane zawija się rozparzoną i zmieloną soczewicę ze skwarkami

kemy - stożki z piasku powstałe w szczelinach lodowca w czasie jego topnienia z materiału znoszonego przez wody

kińdziuk - rodzaj salcesonu sporządzanego z mięsa nadzianego w żołądek świni. Mięso na kińdziuk osolone i przyprawione pieprzem i korzeniami, przez kilka miesięcy wisiało na jątkach na strychu i czekało żniw. Bardzo smaczna potrawa

kiziak - źrebak

krusznia - kupa kamieni, także kamienny piec w łaźni

łaźnia - z litewska pirtis. Budynek z krusznią służący jako łaźnia parowa oraz do obróbki lnu. Dziś w niełasce, łaźnie chylą się ku ruinie. Kąpiel polegała na tym, że na rozgrzaną krusznię lano wodę z której powstawała para. Rozgrzane ciało smagano wańtuchami, czyli brzozowymi miotełkami. Potem uczestnicy kąpieli biegli do pobliskiego jeziora nie odczuwając chłodu i opłukiwali się nawet w przerębli. Łaźnia służyła kilku rodzinom i co tydzień na kogo innego przypadało palenie kruszni. Kąpiele leczyły dolegliwości reumatyczne i dróg oddechowych

łachańki - naczynia gliniane z domieszką tłucznia służące do smażenia i pieczenia, wyrabiane w Studzianym Lesie

łojma - żeńska odmiana diabła

magarycz - na jarmarku: zwyczaj częstowania wódką po zakupie inwentarza żywego, by szczęśliwie hodowało się

ols - las składający się przeważnie z olch występujący na terenach bagiennych

osoka - dawna służba leśna

osocznicy - pełniący osokę

ostęp - niedostępna część puszczy będąca ostoją zwierzyny

ozy - wydłużone wzgórza powstałe w szczelinach lodowca z materiał naniesionego przez wody roztopowe

plos - nazwa dużej powierzchni wód jeziora, przyjęła się do oznaczania poszczególnych fragmentów Wigier. W pozostałej części Polski wyraz ten jest rodzaju nijakiego i brzmi "ploso"

sandry - (lub zandry) równiny piaszczyste na przedpolu moren czołowych utworzone z piasków naniesionych przez wody z topniejącego lodowca. Z piasków sandrowych składa się Równina Augustowska

sękacz - ciasto z dużą ilością jaj wypiekane nad ogniem na rożnie, specjał sejneński

sieja - smaczna ryba z rodziny łososiowatych, zasiedla chłodne i głębokie jeziora alpejskie i podalpejskie oraz jeziora północnej części Polski, Niemiec, Danii i Skandynawii. W Polsce zasiedla około 60 jezior na Pojezierzu Pomorskim, Mazurskim i Suwalskim min. Wigry

służka putny - dawniej człowiek używany do posyłek

suchar - miejscowa nazwa bezodpływowych jezior z zarastającymi, torfiastymi, pływającymi na wodzie brzegami. Niekiedy spotyka się też na nich pływające wyspy torfowe, tzw. płaty torfowców. Są to przeważnie jeziora dystroficzne. Nazwę swą zawdzięczają drzewom wyrosłym do pewnego wieku na ich pływających brzegach torfowych, a potem usychającym

śparogi - zakończenie wiatrownic, krzyżujące się nad dachem, często ozdobnie wycinane

świren - z litewskiego; spichrz do przechowywania ziarna

toń- obszar wód głębokich, często znacznie oddalonych od brzegu. Rybacy tą nazwą oznaczają część jeziora nadającą się do ciągnięcia niewodu i połowu ryb. Każda z nich jest dokładnie umiejscowiona na obszarze jeziora i ma swoją nazwę

towarka - kołowy lub saniowy zestaw do przewozu dłużycy drzewnej. Także nazwa zajęcia "borowiaków" przy wywozie drewna z lasu

torf - substancja organiczna składająca się z obumarłych roślin, zalegająca zarośnięte zbiorniki wodne. Występuje powszechnie, do niedawna wysuszony służył jako opał

uwroć - już nie pole, ale jeszcze nie łąka, czyli granica między nimi

wańtuch - brzozowa miotełka używana w łaźni do smagania ciała

wiatrownice - deski obramowujące szczyt domu, zabezpieczające słomę przed zsuwaniem się i rozwiewaniem przez wiatr

zapolak - mieszkaniec terenów bezleśnych trudniący się rolnictwem

zgrępa - skarpa

zrywka - wyciąganie końmi powalonych na wyrębie drzew na drogę, po której można już wywieźć je z lasu

Jan Podziewski, Na pojaćwieskich rubieżach, wyd. KAW, Białystok 1985.

---

WIĘCEJ INFORMACJI >>> LUDZIE SUWALSZCZYZNY